Anders Tellen

We tellen de verkeerde waarden: in plaats van rekening te houden met alles wat ertoe doet voor de welvaart hier, later en elders, tellen we alleen financiële waarde in het nu. Klimaatverandering, biodiversiteitsafbraak en het welzijn van toekomstige generaties staan niet op de balans en dus tellen ze niet in ons huidige economische systeem. Dit gaat mis, want blijven we een systeem voeden dat kannibaliseert op onze ecosystemen en mensen. Het is tijd om te tellen, wat telt.

Deze waardentaal is een ‘radical monopoly’. Deze is gestold in mentale modellen, routines, instituties, etc. en maakt dat het voor ons moeilijk is om een andere waardentaal voor te stellen en te implementeren (wat als sociale waarde of natuurlijke waarde op 1 zou staan?). Elke dag weer conformeren we aan deze financiële waardentaal en houden we dit construct in stand.

Dat kan en moet anders. Het is tijd om te Tellen wat Telt.

Hiermee zijn we tijdens Springtij Forum 2023 in een Track (vaste groep van 50 personen) twee dagen aan de slag gegaan. De centrale vraag van de track luidt:

“Met welke spelregels kunnen we anders gaan tellen om er voor zorgen dat we een ‘race naar de top’ creëren voor brede welvaart opdat elke onderneming een impactonderneming gaat zijn?
Hoe creëren een transformatie van Monopoly naar Commonopoly?”

Op Springtij hebben we twee dagen gebouwd, ontworpen, geworsteld, bevraagd, getwijfeld en samengewerkt om nieuwe spelregels te ontwikkelen voor ‘Anders Tellen’ binnen bestuurskamers. Dit alles gebeurde aan de hand van Monopoly. De groep van 50 man is een samengesteld team die allemaal op hun eigen manier proberen die tanker richting een duurzaam Nederland, en een duurzame wereld, de juiste kant op te laten varen. Hardwerkende ambtenaren bij ministeries, eigenaren en bestuurders van verschillende organisaties en bureaus, mensen van de waterschappen, wetenschappers, studenten.

Uit de gevangenis

In de eerste sessie kijken naar wat ons tegenhoudt. Hoe komen we uit de gevangenis van financiële waarde? Annius Hoornstra (The Positive Lab) en Hesse McKechnie (Deloitte) vertellen ons vanuit hun specialisme wat in de weg staat. Deelnemers vullen dit aan met eigen ervaring expertise. Zo bouwen we met dozen (bakstenen) samen de gevangenis van Monopoly waar we zo graag uit willen. De bakstenen in de gevangenismuur gaan zowel over cultuur, structuur als praktijk. Enkele bakstenen uit de gevangenismuur:

• Overheid en bedrijfsleven besteden nog altijd aan op de laagste prijs
• Financiële KPIs zijn nog altijd dominant
• Het gesprek over moraliteit ontbreekt binnen onze ondernemingen
• Competitie zit werkelijk impactgedreven handelen in de weg.

De nieuwe (winkel)straat

In de middag bouwen we door. Wat als we deze gevangenis achter ons kunnen laten en een nieuwe winkelstraat kunnen maken? Hoe zou Neude eruitzien als we opnieuw konden beginnen met maatschappelijke waarde als uitgangspunt? In groepen vulden we de nieuwe waarden in. We ontdekten dat we snel in patronen vielen. Denken we wel echt out of the box? Hebben we alles wel echt nodig? Moeten we niet nog vrijer denken? Mogen we de kaders loslaten? Verwarring alom.

Vrij parkeren – Nieuwe spelregels

Vrijdag startten we op ‘Vrij Parkeren’. Emma de Leeuw van Triodos Bank deelde met ons de waarden die Triodos hanteert voor het meten van haar leningen en fondsen: voedsel, grondstoffen, energie, maatschappij en gezondheid en ging hierover in gesprek met Erik Mink en Arjan Udding. Door de lege plek in het midden werden alle deelnemers actief uitgenodigd om in dit gesprek deel te nemen. Het gesprek bleef in het midden en inspireerde anderen ook deel te nemen op de lege plek. Mooie inzichten kwamen voorbij: Is er wel een winnaar? Kunnen we het oude loslaten? Moeten we niet buiten functies denken? Zo schreven wij de nieuwe regels voor Commonopoly!

Een greep uit de nieuwe spelregels:

• Verschillende valuta en bankrekeningen voor waarden zoals biodiversiteit, emissies, social impact, etc.; producten worden beprijsd in brede zin; overheid stelt maximum voor alle niet groeiende waarden; currencies kunnen bij positieve impact verdiend worden
• BTW en BVW – naast belating op toegevoegde waarde een belasting op verminderde waarde (afname biodiversiteit, etc.)
• Afrekenen op echte waarde, echte prijs en echte winst.
• Bij elke investering maatschappelijke waarde in kaart brengen
• 6 stemrechten binnen bedrijven: werknemers, natuur, lokale gemeenschap, toekomstige generaties, aandeelhouders, bestuur (allen even zwaar)
• Anders tellen op school: post-groei in de klas

Terug naar start: Commonopoly

De laatste sessie gaat over Commonopoly aan land brengen. We kunnen niet in ons eentje ontsnappen aan de huidige waardentaal. Waardentaal is een sociaal contract dat we samen in stand houden. In de laatste sessie gaan we terug naar de start en we beginnen opnieuw, maar dan aan Commonopoly. We beginnen bij Dorpsstraat en de Brink van ‘ons dorp’.  Wat gaan we anders doen als gemeenschap? Want gelijk het systeem in je eentje omgooien is lastig, maar je kunt wel klein beginnen. We gaan terug naar de startplaats en starten bij de Brink (= tweede straat op het Monopolybord). Op deze open ruimte in de gemeenschap beginnen we met de commonopoly.

Energiek startten we in de laatste sessie. Echter deze begon serieus op het militaire kerkhof op Terschelling met het inzicht dat hier jonge mensen gesneuveld zijn voor het gezamenlijk belang. Dit deed ons beseffen dat een klein beetje extra lef tonen en echte stappen zetten toch wel tot de mogelijkheden behoorde… Peter Blokland inspireerde ons met vertraging. Neem de tijd om na te denken over wat jij kunt toevoegen. Wat als jij jouw moed bij elkaar raapt? Wat ga jij in beweging zetten?

De energie was voelbaar. De wil om echt door te pakken was enorm versterkt. Niet iedereen aan hetzelfde project maar wel met volle overtuiging en moed. Om zo grotere stappen te kunnen zetten.

De belangrijkste inzichten die blijven hangen:

• Welzijn. Impact accounting en true pricing zijn essentiële instrumenten voor een taal voor impact, maar geen voldoende randvoorwaarden voor een Impact Economie die draait om welzijn.
• Moraliteit is key. Zonder een discussie over de waarden die we centraal moeten stellen zijn we gedoemd om elke alternatieve spelregel of instrument die we bedenken in te zetten voor wat we toch al deden. Zoals Peter Drucker zei: ‘culture eats strategy for breakfast’.
• Complexificeren is simpel, simplificeren is complex.
  Wanneer we systeemverandering beogen, is het verleidelijk om nieuwe instrumenten, nieuwe regels en nieuwe instituties toe te voegen. Maar complexiteit heeft een keerzijde. Complexiteit kan leiden tot inertie. Complexiteit kan leiden tot intransparantie. En is daarmee vatbaar voor capture door een kleine groep wanneer slechts een smalle groep het systeem nog begrijpt.
• Het voorkomen van een race naar de bodem is nog geen race naar de top. We moeten niet alleen ervoor zorgen dat bedrijven net boven de onderste sociale norm op het gebied van duurzaamheid presteren. We moeten een competitie naar de top creëren waarin organisaties elkaar outperformen op een zo hoog mogelijk maatschappelijk rendement. Dat vereist fundamenteel anders beleid.
• It’s the community stupid. Systeemverandering is ploeteren. Het ploeteren voor Anders Tellen is alleen vol te houden als je het met een beweging doet waarin het gewoon on-ge-lo-fe-lijk leuk is. Daarom roepen we een groep in het leven die elkaar moed inpraat, die elkaar uitdaagt om nóg scherper te zijn én die het vooral heel leuk heeft samen!

Vervolg aan land

Aan land gaat het anders tellen door! Zo is het gedachtegoed van Anders Tellen onder andere opgepakt in:

• Een Serious Game middag over Brede Welvaart bij het Ministerie van Infrastructuur & Waterstaat
• De CSU Boostweek over de transitie naar een duurzame facilitaire sector
• De Impact Economy Foundation (IEF) geeft actief vervolg aan het thema anders tellen. Zo organiseerde het Impact Economy Foundation de Nationale Conferentie Brede Welvaart op vrijdag 15 december 2023 met als passend thema: Redefine the bottom-line – van euro’s naar impact. Tijdens de plenaire opening van deze conferentie stond het verhaal van Anders Tellen, van Monopoly naar Commonopoly, centraal. Ook werd tijdens de conferentie de eerste Chief Value Officer van het Jaar Award uitgereikt aan de 5 meest impactgedreven Chief Financial Officers van Nederland. Dit zijn de koplopers in het Anders Tellen én Anders Sturen.

Deze track is op Springtij tot stand gekomen door Werner Schouten (Impact Economy Foundation)

in samenwerking met Hans Stegeman (Triodos Bank), Annius Hoornstra (The Positive Lab),

Hesse McKechnie (Deloitte), Emma de Leeuw (Triodos Bank) en Sylvia Uitdenbogaard (Change the Grid).