In de circulaire economie is het belangrijk dat grondstoffen waar producten van gemaakt zijn, zo lang mogelijk in het systeem blijven. Dit proces begint al in de ontwikkeling van een product. Denk aan een boekenkast. Als die zo ontworpen is dat de planken geschroefd zijn in plaats van gelijmd haal je hem makkelijk uit elkaar en kan je de planken en schroeven voor iets anders gebruiken als je de kast niet meer nodig hebt.
Maar hoe werkt circulair productontwerp in de praktijk? Aan welke criteria moet een product voldoen om lang te kunnen circuleren? En welke levensfases van het product neem je allemaal mee? Hieronder lees je de tips uit de praktijk.
Maak het modulair
Een modulair ontwerp zorgt ervoor dat onderdelen kunnen worden vervangen, waardoor het product als geheel langer mee kan gaan. Ook biedt een modulair ontwerp de mogelijkheid om sommige onderdelen minder complex te maken dan andere. Zo zou een elektrische auto bijvoorbeeld kunnen worden opgedeeld in elektronische onderdelen en mechanische onderdelen. De mechanische onderdelen kan de gebruiker van de auto zelf repareren, waar de elektronische onderdelen door de fabrikant worden gerepareerd.
Maak het reversibel
Een product dat reversibel is, kan aan het einde van de levensduur weer volledig worden teruggebracht tot zuivere grondstoffen. Daarvoor is het belangrijk om zoveel mogelijk monomaterialen te gebruiken. Die grondstoffen kunnen vervolgens opnieuw worden ingezet in een productieproces. Zo zijn er matrassen en tapijttegels van polyethyleen (PE), die aan het einde van hun levensduur weer volledig opnieuw kunnen worden ingezet als grondstof voor een volgend product.
Maak het transparant
Als grondstoffen circuleren in het systeem is het essentieel dat bekend is welke materialen waar gebruikt zijn. Complexere producten zoals bijvoorbeeld gebouwen kunnen worden voorzien van een materialenpaspoort zodat bouwmaterialen hergebruikt kunnen worden. Transparantie over gebruikte materialen is daarnaast belangrijk voor eindgebruikers. Consumenten kunnen het product dan beter onderhouden waardoor het materiaal minder aan waarde verliest. Tenslotte moeten ook afvalverwerkers weten welk materiaal zij binnenkrijgen om efficiënt te kunnen recyclen.
Maak het zo makkelijk mogelijk
Zorg dat het product uit zo min mogelijk componenten bestaat. Soms is het mogelijk om van hetzelfde materiaal bijvoorbeeld verschillende structuren te maken. Een product dat daarentegen uit veel verschillende componenten bestaat heeft het zwaar in de keten omdat het lastig te recyclen is en dus niet meer terug kan worden gebracht in het circulaire systeem. Ook kunnen toegevoegde stoffen zoals kleurstoffen het opnieuw gebruiken van grondstoffen belemmeren.
Maak het bijzonder
Een product waar je om geeft, gooi je niet zo maar weg. Denk maar aan dat erfstuk dat nog steeds wordt doorgegeven in de familie. Het is daarom slim al in de ontwerpfase na te denken over hoe je een product voor de eindgebruiker bijzonder kan maken. Dan hoeven de grondstoffen van het product niet steeds opnieuw het circulaire systeem in en nemen we afscheid van de wegwerpmaatschappij.
Maak het gezond
Als grondstoffen circuleren is het belangrijk dat de producten die later weer grondstoffen worden geen toxische stoffen bevatten. In het recycling proces werken toxische stoffen nog lang door. Daarnaast gaan materialen die niet met schadelijke stoffen bewerkt zijn langer mee.
Maak het samen
Een product kan alleen circulair zijn als de grondstoffen waar het van gemaakt is circuleren in het systeem. Het gaat dus niet zo zeer om het product maar om hoe wij omgaan met de grondstoffen. Feedbackloops binnen de keten zijn daarom essentieel. Als je een product op de markt brengt gaat het vaak nog langs andere producenten, installateurs, verkopers, logistieke partijen, gebruikers en dan weer naar verwerkers. Alle partijen die met het product te maken krijgen kunnen feedback geven op het ontwerp, de werkbaarheid en de impact van de materialen. Maak gebruik van die feedback en de kennis van partners in de keten.
Conclusie: ontwerpers uitdagen op creativiteit
Het maken van circulaire producten kan een uitdaging zijn, maar juist ook de creativiteit van de ontwerper aanzetten. Momenteel worden productontwerpers vooral gestuurd op winstmaximalisatie en nog nauwelijks op circulair ontwerpen. Door meer feedback te organiseren, vanuit gebruikers en ketenpartners zoals monteurs of afvalverwerkers, kunnen we grote stappen zetten. Laten we daarom ontwerpers actiever betrekken in het werken aan een circulaire economie!
In samenwerking tot stand gekomen met Debbie Appleton, Marc Bras, Ruben Patiassina, Yvonne Lang en Sybren Bosch. Springtij Forum 2021.
Foto: Anna van Kooij
We staan voor enorme uitdagingen, groter dan ooit. Niet alleen de Corona-crisis maakt ons hiervan bewust. Ook voor corona was duidelijk dat diepgaande veranderingen nodig zijn. Maar de mens schuwt van nature vaak veranderingen en houdt graag vast aan het oude, bekende en vertrouwde. Inspiratie geeft je kracht, zorgt voor motivatie en wakkert je innerlijke passie aan. Voor welke uitdaging je ook staat, inspiratie zorgt voor de redenen waarom je iets echt graag wilt. Inspiratie zorgt ervoor dat je in beweging wilt komen en dat je vooruit wilt gaan. Inspiratie is iets heel persoonlijks, sommigen vinden inspiratie in de natuur, anderen in religie en geloof. Op Springtij gaan we kijken hoe we inspiratie kunnen inzetten om de duurzame transitie van Nederland te versnellen, op persoonlijk vlak en ook gezamenlijk.
Al voor Corona was het duidelijk: we kunnen zo niet doorgaan. Het systeem kraakt aan alle kanten, we overschrijden de draagkracht van de aarde en de sociale ongelijkheid wordt steeds groter. Het groei paradigma en de consumptie-waan van de afgelopen decennia zijn niet langer houdbaar. Globalisering maakt ons afhankelijk. Het is hoog tijd voor een grondige systeemverandering. Naar een rechtvaardig, ecologisch en sociaal verantwoord en duurzaam systeem. Hiervoor zijn stimulerende en regulerende maatregelen nodig. Een ander belastingsysteem, beprijzen van de ‘Commons’, nieuwe indicatoren (naast of in plaats van het BNP). De coronacrisis spoort ons aan om nu meteen aan de slag te gaan.
In het kernthema leiderschap gaat het over de hernieuwde verbindingen die nodig zijn voor samenleven. In de crisis gloort ook hoop. Wereldwijd staan mensen op, verenigen zich en willen een diepgaande verandering in onze samenlevingen.
Bij alle opgaven spelen mensen en sociale systemen de bepalende rol. Technische oplossingen werken alleen als ze gepaard gaan met sociale innovatie. Wereldbeeld, cultuur, sociale dynamiek en persoonlijke overtuigingen zijn evenzeer bepalend voor gedrag als regels, normen, prijsprikkels en technologie.
Een directielid van de Nederlandse Bank stelde recent dat ‘back to normal’ geen optie is. Dat leidt tot 3,7 graden opwarming en heeft catastrofale gevolgen voor onze samenleving. Stiglitz en Stern (Universiteit van Oxford) adviseren dat we nu moeten investeren in die sectoren die én de economie én het klimaatbeleid steunen. De Nederlandse doelen voor 2030 op klimaat- en ander gebied zijn helder én hoogstnoodzakelijk. Over hoe we daar komen valt nog wel wat te zeggen. Op Springtij gaat de industrie, overheden en maatschappij zoeken naar hoe ‘we’ dat gaan doen, wat ervoor nodig is én wat het kan opleveren.
Nederland leeft met water. Als deltabewoners heeft onze identiteit zich ontwikkeld met de meanderende rivieren, ons profijt van en ontzag voor de zee en ons polderlandschap. Hollandsche kunstenaars hebben deze identiteit gevangen in hun beelden en woorden.
Hoe ziet wonen en werken in een duurzame omgeving eruit? En welke stappen zijn zowel in de komende 10 jaar als in de volgende kabinetsperiode nodig om deze omgeving te ontwikkelen? Dit gaat niet alleen om onze energievoorziening, maar over een omgeving waarin onder andere beschikbaarheid en betaalbaarheid van woningen, gezondheid, sociale aspecten, mobiliteit en de verbinding tussen stad en regio in elkaar grijpen.