Samenwerking is al jarenlang het toverwoord in het werken aan complexe opgaven. Ook op het gebied van circulaire economie. Technisch zijn er meer dan voldoende oplossingen. Ook geld is er ruim voldoende, als we het goed weten te organiseren. De voornaamste kans in het verder opschalen van circulaire initiatieven is het zorgen voor een samenwerking die bestaat uit goede afspraken en de juiste dynamiek tussen mensen en organisaties.
Individuele versus collectieve logica
Wanneer je aan de slag wilt, start je vanuit je eigen logica. Dat werkt immers optimaal vanuit je eigen perspectief, maar kan tegelijkertijd onlogisch zijn vanuit het collectief. Stel je voor: je staat in een ruime kring. Iedereen in die kring probeert de schouder van de persoon rechts van zich aan te tikken. Je beweegt om dat te doen, met als gevolg dat de persoon links van je jouw schouder niet meer kan aantikken. En dat geldt voor iedereen. De oplossing vanuit collectieve logica? Iedereen zet één stap naar binnen, zodat iedereen bij de schouder van de persoon naast zich kan.
Zo werkt het ook in ketens. Een voorbeeld van individuele logica is het weggooien van sinaasappelschillen door supermarkten: bij aparte inzameling zijn deze hoogwaardig te verwerken tot oliën en supplementen. Wanneer deze samen met het GFT (of zelfs het restafval) worden afgevoerd, zijn deze waardevolle grondstoffen niet meer terug te halen. Redeneren vanuit collectieve logica leidt tot aparte inzameling en daarmee waardevolle grondstoffen.
Redeneren vanuit collectieve logica kan de behoeften van verschillende partijen in de keten bij elkaar brengen. Door bijvoorbeeld de sinaasappelschillen apart op te halen en matrassen te maken van een niet-brandbaar monomateriaal kunnen we een circulair model ontwikkelen dat grondstoffen terugwint en afval voorkomt.
Dubbele win-win
Daarnaast kan samenwerking een dubbele win-win opleveren. Allereerst leidt een circulair model zowel tot financieel lagere kosten als tot milieuwinst omdat minder materiaal wordt gebruikt. Daarnaast ontstaat er nog een win-win voor partijen in de keten: de producent krijgt zuivere grondstoffen terug, de verwerker heeft minder kosten voor de verwerking van afval.
Een voorbeeld van zo’n dubbele win-win is de keten van plastic verpakkingen. Producenten betalen op dit moment een bijdrage voor het verwerken van plastic verpakkingsmateriaal. Door te kiezen voor meer monomateriaal (een materiaal dat uit één grondstof bestaat) dat eenvoudiger te verwerken is en leidt tot een zuivere reststroom, dalen zowel de kosten van verwerking als de inkoopkosten van nieuwe materialen. De recycling van PET, bekend van de frisdrankflessen, laat zien dat deze markt volwassen kan worden.
Gezamenlijke ambities als startpunt
Onze opgaven zijn te groot om door één partij opgepakt te kunnen worden. In onze huidige tijd worden bijna alle producten in ketens geproduceerd, gebruikt en verwerkt. Of het nu over voedsel, matrassen of gebouwen gaat. Samenwerking vanuit collectieve logica is dus cruciaal om een circulair model te realiseren.
Het uitspreken van gezamenlijke ambities is een manier om die samenwerking op te starten. Voorbeelden zijn onder meer het landelijke Plastic Pact rondom het terugdringen van plastic verpakkingsmateriaal en de Friese ambitie om circulaire topregio van Europa te worden. In beide gevallen moet de gezamenlijke ambitie leiden tot vertrouwen dat alle betrokken partijen aan de slag gaan. Dat is een eerste stap in het delen van inzichten, resultaten en geleerde lessen. En zo start een beweging die één partij individueel nooit succesvol kan neerzetten.
Luisteren en samen bewegen
En toch: culture eats strategy for breakfast. Een gezamenlijke strategie of ambitie kan niet succesvol zijn zonder ook de onderliggende cultuur en dynamiek tussen mensen en organisaties te veranderen. Die cultuur en dynamiek zijn ‘zachte’ aspecten, die vragen om onderling begrip.
Het creëren van dat onderlinge begrip begint met luisteren. Luisteren naar het belang van een organisatie, maar vooral ook naar de motivatie van een persoon. Luisteren naar de intenties achter de woorden. Wanneer we dat doen, kan er een ritme ontstaan – en tikt iedereen zonder moeite de schouder van de persoon naast zich aan.
In samenwerking tot stand gekomen met Nick Boersma, Otto de Bont, Jelmer Vierstra, Yvonne Lang en Sybren Bosch. Springtij Forum 2021.
Foto: Laura Conijn
We staan voor enorme uitdagingen, groter dan ooit. Niet alleen de Corona-crisis maakt ons hiervan bewust. Ook voor corona was duidelijk dat diepgaande veranderingen nodig zijn. Maar de mens schuwt van nature vaak veranderingen en houdt graag vast aan het oude, bekende en vertrouwde. Inspiratie geeft je kracht, zorgt voor motivatie en wakkert je innerlijke passie aan. Voor welke uitdaging je ook staat, inspiratie zorgt voor de redenen waarom je iets echt graag wilt. Inspiratie zorgt ervoor dat je in beweging wilt komen en dat je vooruit wilt gaan. Inspiratie is iets heel persoonlijks, sommigen vinden inspiratie in de natuur, anderen in religie en geloof. Op Springtij gaan we kijken hoe we inspiratie kunnen inzetten om de duurzame transitie van Nederland te versnellen, op persoonlijk vlak en ook gezamenlijk.
Al voor Corona was het duidelijk: we kunnen zo niet doorgaan. Het systeem kraakt aan alle kanten, we overschrijden de draagkracht van de aarde en de sociale ongelijkheid wordt steeds groter. Het groei paradigma en de consumptie-waan van de afgelopen decennia zijn niet langer houdbaar. Globalisering maakt ons afhankelijk. Het is hoog tijd voor een grondige systeemverandering. Naar een rechtvaardig, ecologisch en sociaal verantwoord en duurzaam systeem. Hiervoor zijn stimulerende en regulerende maatregelen nodig. Een ander belastingsysteem, beprijzen van de ‘Commons’, nieuwe indicatoren (naast of in plaats van het BNP). De coronacrisis spoort ons aan om nu meteen aan de slag te gaan.
In het kernthema leiderschap gaat het over de hernieuwde verbindingen die nodig zijn voor samenleven. In de crisis gloort ook hoop. Wereldwijd staan mensen op, verenigen zich en willen een diepgaande verandering in onze samenlevingen.
Bij alle opgaven spelen mensen en sociale systemen de bepalende rol. Technische oplossingen werken alleen als ze gepaard gaan met sociale innovatie. Wereldbeeld, cultuur, sociale dynamiek en persoonlijke overtuigingen zijn evenzeer bepalend voor gedrag als regels, normen, prijsprikkels en technologie.
Een directielid van de Nederlandse Bank stelde recent dat ‘back to normal’ geen optie is. Dat leidt tot 3,7 graden opwarming en heeft catastrofale gevolgen voor onze samenleving. Stiglitz en Stern (Universiteit van Oxford) adviseren dat we nu moeten investeren in die sectoren die én de economie én het klimaatbeleid steunen. De Nederlandse doelen voor 2030 op klimaat- en ander gebied zijn helder én hoogstnoodzakelijk. Over hoe we daar komen valt nog wel wat te zeggen. Op Springtij gaat de industrie, overheden en maatschappij zoeken naar hoe ‘we’ dat gaan doen, wat ervoor nodig is én wat het kan opleveren.
Nederland leeft met water. Als deltabewoners heeft onze identiteit zich ontwikkeld met de meanderende rivieren, ons profijt van en ontzag voor de zee en ons polderlandschap. Hollandsche kunstenaars hebben deze identiteit gevangen in hun beelden en woorden.
Hoe ziet wonen en werken in een duurzame omgeving eruit? En welke stappen zijn zowel in de komende 10 jaar als in de volgende kabinetsperiode nodig om deze omgeving te ontwikkelen? Dit gaat niet alleen om onze energievoorziening, maar over een omgeving waarin onder andere beschikbaarheid en betaalbaarheid van woningen, gezondheid, sociale aspecten, mobiliteit en de verbinding tussen stad en regio in elkaar grijpen.