Het werken aan een circulaire economie kan soms voelen alsof je ongetraind aan een marathon bent begonnen. De eindstreep is nog lang niet in zicht, misschien weet je niet eens hoe ver je al bent gekomen en er zijn zeker genoeg obstakels op weg naar systeemverandering.
Als je deze marathon wilt volhouden, is het belangrijk dat je je goed blijft herinneren waarom je dit doet. Het waarom geeft je de energie om verder te gaan en de creativiteit om oplossingen te bedenken. In dit artikel reis je mee in de tijd van verandering en leer je hoe we vanuit de waarom naar de toekomst kunnen kijken.
Terug naar het begin
Al sinds de jaren ‘70 bouwen mensen aan de circulaire economie. Toen bestond de term ‘circulaire economie’ nog niet eens. Wel werd destijds al duidelijk dat overmatige consumptie een directe negatieve invloed heeft op de natuur. Een milieubeweging kwam op gang en ging niet alleen vervuiling van de natuur tegen maar keek verder naar de verandering van het economisch systeem zelf. Al snel werd duidelijk dat het veranderen van een heel systeem bestaat uit meerdere transities. Een complexe aangelegenheid, omdat transities parallel verlopen terwijl zij ook met elkaar verweven zijn. Deze duurzame transities zijn nu nog gaande. Één daarvan is de transitie naar de circulaire economie.
De échte waarom
De waarom is voor iedereen anders. Bedrijven werken bijvoorbeeld aan de circulaire economie om toekomstbestendig te zijn of aan de groeiende vraag naar eerlijke producten te voldoen. Overheden hebben een maatschappelijke verplichting. Wetenschappers maken duidelijk dat de grondstoffen die onze planeet ter beschikking stelt beperkt zijn. De natuur en toekomstige generaties hebben geen hoorbare stem, maar wel een waarom, omdat zij te maken krijgen met de gevolgen als we er niet in slagen het systeem te veranderen.
Wat al deze belanghebbenden gemeen hebben, is dat dit niet de échte waarom is. De échte waarom, en die maakt het verschil in de transitie, gaat pas leven wanneer je persoonlijk geraakt bent. Wanneer wist jij dat je aan de marathon wilde beginnen? Hoe voelde dat moment? Met deze twee toetsvragen kom je bij de échte waarom, omdat je door te voelen de transitie zelf gaat doorleven.
Op naar de toekomst
Er zijn veel mogelijkheden om de waarom in de praktijk te brengen.
Waarom zou je bijvoorbeeld een hele marathon alleen willen lopen? Misschien is het veel makkelijker vol te houden als je effectief samenwerkt met anderen in je omgeving, terwijl je elkaar de ruimte gunt voor de creatieve inbreng. Een belangrijk hulpmiddel daarbij is het begrijpen van systeemdynamica. Waar sta je in de transitie, wie staat er naast je en hoe kunnen jullie samen de volgende stap nemen? Is er ruimte voor echte verbinding of is het nodig om nog even samen stil te staan bij waarom we dit ook alweer deden?
Ook breng je de waarom in de praktijk door concrete initiatieven aan te pakken in plaats van het zoveelste theoretische plan te maken. Langetermijnverandering begint vaak bij kleine concrete stappen die in een latere fase opgeschaald kunnen worden.
Tenslotte moeten we ook zelf veranderen om die échte waarom in de praktijk te brengen. We moeten durven anders te kijken, anders te denken en de gevestigde orde uit te dagen. Gek genoeg betekent de focus op het waarom ook dat we eerst stil moeten staan voordat we van koers kunnen veranderen. Juist dit stille moment creëert de ruimte voor verandering, door creativiteit en verwondering toe te laten en een blik te werpen op het grotere geheel. Maar het is ook precies die creativiteit die het vonkje laat ontstaan in de ogen van bedenkers van oplossingen, waarmee we de circulaire economie dichterbij brengen.
Op die manier blijven we vooruit gaan – en komt de eindstreep van de marathon steeds dichterbij.
Fotocredits: Anna van Kooij
We staan voor enorme uitdagingen, groter dan ooit. Niet alleen de Corona-crisis maakt ons hiervan bewust. Ook voor corona was duidelijk dat diepgaande veranderingen nodig zijn. Maar de mens schuwt van nature vaak veranderingen en houdt graag vast aan het oude, bekende en vertrouwde. Inspiratie geeft je kracht, zorgt voor motivatie en wakkert je innerlijke passie aan. Voor welke uitdaging je ook staat, inspiratie zorgt voor de redenen waarom je iets echt graag wilt. Inspiratie zorgt ervoor dat je in beweging wilt komen en dat je vooruit wilt gaan. Inspiratie is iets heel persoonlijks, sommigen vinden inspiratie in de natuur, anderen in religie en geloof. Op Springtij gaan we kijken hoe we inspiratie kunnen inzetten om de duurzame transitie van Nederland te versnellen, op persoonlijk vlak en ook gezamenlijk.
Al voor Corona was het duidelijk: we kunnen zo niet doorgaan. Het systeem kraakt aan alle kanten, we overschrijden de draagkracht van de aarde en de sociale ongelijkheid wordt steeds groter. Het groei paradigma en de consumptie-waan van de afgelopen decennia zijn niet langer houdbaar. Globalisering maakt ons afhankelijk. Het is hoog tijd voor een grondige systeemverandering. Naar een rechtvaardig, ecologisch en sociaal verantwoord en duurzaam systeem. Hiervoor zijn stimulerende en regulerende maatregelen nodig. Een ander belastingsysteem, beprijzen van de ‘Commons’, nieuwe indicatoren (naast of in plaats van het BNP). De coronacrisis spoort ons aan om nu meteen aan de slag te gaan.
In het kernthema leiderschap gaat het over de hernieuwde verbindingen die nodig zijn voor samenleven. In de crisis gloort ook hoop. Wereldwijd staan mensen op, verenigen zich en willen een diepgaande verandering in onze samenlevingen.
Bij alle opgaven spelen mensen en sociale systemen de bepalende rol. Technische oplossingen werken alleen als ze gepaard gaan met sociale innovatie. Wereldbeeld, cultuur, sociale dynamiek en persoonlijke overtuigingen zijn evenzeer bepalend voor gedrag als regels, normen, prijsprikkels en technologie.
Een directielid van de Nederlandse Bank stelde recent dat ‘back to normal’ geen optie is. Dat leidt tot 3,7 graden opwarming en heeft catastrofale gevolgen voor onze samenleving. Stiglitz en Stern (Universiteit van Oxford) adviseren dat we nu moeten investeren in die sectoren die én de economie én het klimaatbeleid steunen. De Nederlandse doelen voor 2030 op klimaat- en ander gebied zijn helder én hoogstnoodzakelijk. Over hoe we daar komen valt nog wel wat te zeggen. Op Springtij gaat de industrie, overheden en maatschappij zoeken naar hoe ‘we’ dat gaan doen, wat ervoor nodig is én wat het kan opleveren.
Nederland leeft met water. Als deltabewoners heeft onze identiteit zich ontwikkeld met de meanderende rivieren, ons profijt van en ontzag voor de zee en ons polderlandschap. Hollandsche kunstenaars hebben deze identiteit gevangen in hun beelden en woorden.
Hoe ziet wonen en werken in een duurzame omgeving eruit? En welke stappen zijn zowel in de komende 10 jaar als in de volgende kabinetsperiode nodig om deze omgeving te ontwikkelen? Dit gaat niet alleen om onze energievoorziening, maar over een omgeving waarin onder andere beschikbaarheid en betaalbaarheid van woningen, gezondheid, sociale aspecten, mobiliteit en de verbinding tussen stad en regio in elkaar grijpen.