Wat vertelt het landschap ons over stikstof?
In dit verdiepende college op Springtij Forum 2025 brachten Jan Willem Erisman (Hoogleraar aan de Universiteit Leiden & voorzitter van de Wetenschappelijke Klimaatraad) en Jori Wolf (Staatsbosbeheer) twee werelden samen: de ecologische urgentie van het stikstofvraagstuk en de historische ontwikkeling van ons cultuurlandschap.
Jori Wolf nam ons mee in de lange lijnen van het Nederlandse landschap: hoe het in eeuwen is gevormd door menselijk handelen, waterbeheer, landbouw en bewoning. Haar inzichten boden een fundament om te begrijpen waar we vandaan komen, de eeuwenoude relatie tussen landbouw en natuur, en waarom sommige landschappen juist nú zo kwetsbaar zijn.
Jan Willem Erisman bouwde daarop voort met een actuele analyse van de stikstofcrisis. Hij schetste de ecologische, maatschappelijke én bestuurlijke dimensies van het probleem en legde uit waarom een systeemverandering nodig is. Samen verkenden zij hoe verleden en toekomst zich in het landschap kruisen.
Dit college gaf inzicht in de historische gelaagdheid van het Nederlandse cultuurlandschap.
📊 Bekijk de slides van het college ‘Stikstof van alle kanten‘
📕 Voor meer uitleg van de stikstof problematiek zie dossier stikstof en het gratis boekje
Daarnaast opende Jan Willem met een plenaire bijdrage Springtij Forum met een scherpe analyse van waar het vastloopt én waar ruimte ontstaat.
Vanuit zijn jarenlange werk op het snijvlak van wetenschap, beleid en praktijk laat Erisman zien hoe de stikstofproblematiek symbool staat voor een bredere systeemcrisis. Wat zegt dit over onze omgang met ruimte, natuur en economie? En hoe vinden we een nieuw evenwicht tussen welvaart en leefbaarheid?
“Als collectief kunnen we werken aan oplossingen. Via creativiteit. Door haakjes te zoeken. Niets doen is nooit goed. Niet voor boeren. Niet voor ons land. Laten we elkaar vinden in de collectieve kracht, bottom up.”
In zijn betoog klinkt zowel urgentie als hoop: verandering vraagt om inzicht, samenwerking en de moed om echt anders te denken.
🎥 Bekijk Jan Willem Erisman’s plenaire optreden
We staan voor enorme uitdagingen, groter dan ooit. Niet alleen de Corona-crisis maakt ons hiervan bewust. Ook voor corona was duidelijk dat diepgaande veranderingen nodig zijn. Maar de mens schuwt van nature vaak veranderingen en houdt graag vast aan het oude, bekende en vertrouwde. Inspiratie geeft je kracht, zorgt voor motivatie en wakkert je innerlijke passie aan. Voor welke uitdaging je ook staat, inspiratie zorgt voor de redenen waarom je iets echt graag wilt. Inspiratie zorgt ervoor dat je in beweging wilt komen en dat je vooruit wilt gaan. Inspiratie is iets heel persoonlijks, sommigen vinden inspiratie in de natuur, anderen in religie en geloof. Op Springtij gaan we kijken hoe we inspiratie kunnen inzetten om de duurzame transitie van Nederland te versnellen, op persoonlijk vlak en ook gezamenlijk.
Al voor Corona was het duidelijk: we kunnen zo niet doorgaan. Het systeem kraakt aan alle kanten, we overschrijden de draagkracht van de aarde en de sociale ongelijkheid wordt steeds groter. Het groei paradigma en de consumptie-waan van de afgelopen decennia zijn niet langer houdbaar. Globalisering maakt ons afhankelijk. Het is hoog tijd voor een grondige systeemverandering. Naar een rechtvaardig, ecologisch en sociaal verantwoord en duurzaam systeem. Hiervoor zijn stimulerende en regulerende maatregelen nodig. Een ander belastingsysteem, beprijzen van de ‘Commons’, nieuwe indicatoren (naast of in plaats van het BNP). De coronacrisis spoort ons aan om nu meteen aan de slag te gaan.
In het kernthema leiderschap gaat het over de hernieuwde verbindingen die nodig zijn voor samenleven. In de crisis gloort ook hoop. Wereldwijd staan mensen op, verenigen zich en willen een diepgaande verandering in onze samenlevingen.
Bij alle opgaven spelen mensen en sociale systemen de bepalende rol. Technische oplossingen werken alleen als ze gepaard gaan met sociale innovatie. Wereldbeeld, cultuur, sociale dynamiek en persoonlijke overtuigingen zijn evenzeer bepalend voor gedrag als regels, normen, prijsprikkels en technologie.
Een directielid van de Nederlandse Bank stelde recent dat ‘back to normal’ geen optie is. Dat leidt tot 3,7 graden opwarming en heeft catastrofale gevolgen voor onze samenleving. Stiglitz en Stern (Universiteit van Oxford) adviseren dat we nu moeten investeren in die sectoren die én de economie én het klimaatbeleid steunen. De Nederlandse doelen voor 2030 op klimaat- en ander gebied zijn helder én hoogstnoodzakelijk. Over hoe we daar komen valt nog wel wat te zeggen. Op Springtij gaat de industrie, overheden en maatschappij zoeken naar hoe ‘we’ dat gaan doen, wat ervoor nodig is én wat het kan opleveren.
Nederland leeft met water. Als deltabewoners heeft onze identiteit zich ontwikkeld met de meanderende rivieren, ons profijt van en ontzag voor de zee en ons polderlandschap. Hollandsche kunstenaars hebben deze identiteit gevangen in hun beelden en woorden.
Hoe ziet wonen en werken in een duurzame omgeving eruit? En welke stappen zijn zowel in de komende 10 jaar als in de volgende kabinetsperiode nodig om deze omgeving te ontwikkelen? Dit gaat niet alleen om onze energievoorziening, maar over een omgeving waarin onder andere beschikbaarheid en betaalbaarheid van woningen, gezondheid, sociale aspecten, mobiliteit en de verbinding tussen stad en regio in elkaar grijpen.