De gevolgen van klimaatverandering worden wereldwijd steeds zichtbaarder. Tegelijkertijd dwingt toenemende geopolitieke onrust ons na te denken over de weerbaarheid van onze economie. De energietransitie moet rekening houden met beide ontwikkelingen. Hoe brengen we die samen, en vooral: hoe zorgen we dat we daadwerkelijk versnelling aanbrengen in de noodzakelijke veranderingen?
Het IPCC heeft de meest sombere klimaatscenario’s uit zijn analyses geschrapt, maar ook de optimistische scenario’s waarin de temperatuurstijging onder de 1,5 graad blijft zijn verdwenen, omdat die niet langer realistisch worden geacht. Een opwarming boven de 1,5 graad brengt nog altijd grote risico’s met zich mee.
Tegelijkertijd laat de mondiale context zien dat Europa veel sterker moet inzetten op strategische autonomie: een economisch systeem – en dus ook een energiesysteem – dat aanzienlijk minder kwetsbaar is dan het huidige. Beide ontwikkelingen vragen om een snelle en doordachte transitie van het energiesysteem, waarbij ook de ontwikkeling van de energievraag expliciet moet worden meegenomen.
Nederland is op een aantal terreinen goed op weg, maar de werkelijk complexe fase van de transitie moet nog komen. Die fase vraagt om een brede analyse van de maatschappelijke waarde van het toekomstige energiesysteem, om moedige keuzes gericht op de realisatie daarvan en bovenal om de bereidheid om met open vizier samen te werken aan concrete oplossingen.
Daarom ontwikkelt Springtij de Energietransitie Trein: een tweejarig programma waarin overheden, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties, energiebedrijven, netbeheerders en eindgebruikers samen optrekken. Doel is om gezamenlijk te bepalen wat de cruciale elementen in de energietransitie zijn en hoe samenwerking kan bijdragen aan het oplossen van de grootste dilemma’s.
De trein bestaat uit verschillende thematische wagons: sessies, werkateliers, praktijkverkenningen en co-creatieve trajecten waarin inhoud, samenwerking en handelingsperspectief samenkomen.
De energietransitie is al een rijdende trein. Springtij wil met dit programma het licht laten schijnen op de grote dilemma’s die zich onderweg aandienen en de kracht van het Springtij-netwerk benutten om samen aan oplossingen te werken. Daarbij sluiten we nadrukkelijk aan bij het Nationaal Plan Energiesysteem van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, dat dit jaar wordt geactualiseerd en waar veel Springtij‑partners actief aan hebben bijgedragen.
De wagons richten zich op:
De energietransitie wordt vaak neergezet als onbetaalbaar. Maar klopt dat beeld wel? Hernieuwbare energie technologieën hebben zich jarenlang snel doorontwikkeld. Ondertussen laten de energiecrises van Ukraine en Iran zien dat onze afhankelijkheid van fossiel ons heel wat kost . Landen zoals Spanje, die jarenlang hebben geïnvesteerd in zon en wind energie hebben nu de laagste energieprijzen in Europa.
Uit nieuw onderzoek van de Erasmus Universiteit blijkt dat de energie transitie juist de Nederlandse economie versterkt – wanneer zowel de kosten als de baten goed worden mee gerekend.
In deze wagon wordt allereerst holistisch gekeken naar de economische waarde van leveringszekerheid, gezondheid, werkgelegenheid en klimaat. Vervolgens kijken we gezamenlijk naar het net gepubliceerde Nationaal Plan Energiesysteem van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat waarin staat welke energiesysteem verandering daarin voorzien wordt naar 2040. We kijken graag samen naar de vraag in hoeverre de brede waarde benadering al verwerkt is in het NPE en welke consequenties een bredere benadering zou kunnen hebben voor het systeem maar ook voor de vraag hoe de transitie te financieren.
Het Nationaal Plan Energiesysteem schetst een toekomstig energiesysteem dat in sterke mate is gebaseerd op duurzame elektriciteit van eigen bodem. De ontwikkeling van dit systeem wordt echter vertraagd, onder andere door netcongestie en de onzekerheid die dit veroorzaakt in andere delen van de keten.
Daarnaast zal waterstof een belangrijke rol spelen, maar de ontwikkeling van de waterstofketen verloopt nog traag. De elektriciteits- en waterstofketen zijn bovendien nauw met elkaar verbonden. Hoe kunnen we door intensieve en open samenwerking binnen én tussen deze ketens de bekende kip‑en‑ei‑problemen doorbreken?
Door de opschaling van warmtenetten wordt het mogelijk om een veel groter aantal woningen van het gas af te halen en te voorzien van lokaal opgewekte duurzame energie. Die opschaling brengt echter ook grote uitdagingen met zich mee.
Aan de ene kant is kostenreductie noodzakelijk, bijvoorbeeld door standaardisatie en schaalvergroting. Aan de andere kant vraagt de praktijk om maatwerk, afgestemd op lokale omstandigheden. Hoe brengen we deze spanningen productief samen?
Voor een duurzame koolstofketen is het essentieel om de vraag naar koolwaterstoffen zoveel mogelijk terug te dringen, onder meer door inzet van elektriciteit, waterstof en warmte. Tegelijkertijd blijft er een aanzienlijke vraag bestaan naar koolstof als grondstof voor de chemische industrie en als energiedrager voor lucht- en zeevaart.
Hoe kunnen we in deze resterende vraag duurzaam voorzien, en welke keuzes zijn daarvoor nodig?
De Energietransitie Trein is gericht op:
Tijdens Springtij Forum komen alle thema’s, perspectieven en deelnemers samen. Drie dagen lang werk je op Terschelling met een diverse groep aan de ecologische en maatschappelijke vragen van deze tijd in ontmoeting, verdieping en actie.
Bekijk hier het overzicht van ruim 50 werksessies.
Schrijf je in voor de nieuwsbrief en ontvang terugblikken, vooruitblikken en uitnodigingen voor komende activiteiten.
We staan voor enorme uitdagingen, groter dan ooit. Niet alleen de Corona-crisis maakt ons hiervan bewust. Ook voor corona was duidelijk dat diepgaande veranderingen nodig zijn. Maar de mens schuwt van nature vaak veranderingen en houdt graag vast aan het oude, bekende en vertrouwde. Inspiratie geeft je kracht, zorgt voor motivatie en wakkert je innerlijke passie aan. Voor welke uitdaging je ook staat, inspiratie zorgt voor de redenen waarom je iets echt graag wilt. Inspiratie zorgt ervoor dat je in beweging wilt komen en dat je vooruit wilt gaan. Inspiratie is iets heel persoonlijks, sommigen vinden inspiratie in de natuur, anderen in religie en geloof. Op Springtij gaan we kijken hoe we inspiratie kunnen inzetten om de duurzame transitie van Nederland te versnellen, op persoonlijk vlak en ook gezamenlijk.
Al voor Corona was het duidelijk: we kunnen zo niet doorgaan. Het systeem kraakt aan alle kanten, we overschrijden de draagkracht van de aarde en de sociale ongelijkheid wordt steeds groter. Het groei paradigma en de consumptie-waan van de afgelopen decennia zijn niet langer houdbaar. Globalisering maakt ons afhankelijk. Het is hoog tijd voor een grondige systeemverandering. Naar een rechtvaardig, ecologisch en sociaal verantwoord en duurzaam systeem. Hiervoor zijn stimulerende en regulerende maatregelen nodig. Een ander belastingsysteem, beprijzen van de ‘Commons’, nieuwe indicatoren (naast of in plaats van het BNP). De coronacrisis spoort ons aan om nu meteen aan de slag te gaan.
In het kernthema leiderschap gaat het over de hernieuwde verbindingen die nodig zijn voor samenleven. In de crisis gloort ook hoop. Wereldwijd staan mensen op, verenigen zich en willen een diepgaande verandering in onze samenlevingen.
Wij gaan op pad, ontdekken, confronteren, zoekend naar de andere vragen, de nieuwe antwoorden, de verbinding en inspiratie. Naar een nieuw balans tussen individu en collectief, geestelijk en materie. Hier en elders, tussen natuur en mens, en onderling.
We werken met kennis vanuit transitietheorie en systeem leiderschap. Met moedige leiders, ondernemers, burgers, jong en oud samen. We gebruiken de kracht van luisteren en de kracht van onze stem. Omdat het kan!
Bij alle opgaven spelen mensen en sociale systemen de bepalende rol. Technische oplossingen werken alleen als ze gepaard gaan met sociale innovatie. Wereldbeeld, cultuur, sociale dynamiek en persoonlijke overtuigingen zijn evenzeer bepalend voor gedrag als regels, normen, prijsprikkels en technologie.
Sociale systemen vertonen grote stabiliteit, maar zijn ook steeds aan verandering onderhevig. Veel krachten oefenen er invloed op uit, zoals (social) media, marketing, rolmodellen, politiek, kunst, levensbeschouwelijke organisaties, onderwijs, wetenschap, etc.. Hoe is verandering in de gewenste richting te sturen?
Soms kan verandering snel gaan. De Corona-crisis en de sociale, psycologisch en economische nasleep daarvan hebben dat al laten zien, maar de effecten op termijn kennen we nog niet. Hoe kunnen de kansen die dit biedt benutten en de bedreigingen vermijden?
Een directielid van de Nederlandse Bank stelde recent dat ‘back to normal’ geen optie is. Dat leidt tot 3,7 graden opwarming en heeft catastrofale gevolgen voor onze samenleving. Stiglitz en Stern (Universiteit van Oxford) adviseren dat we nu moeten investeren in die sectoren die én de economie én het klimaatbeleid steunen. De Nederlandse doelen voor 2030 op klimaat- en ander gebied zijn helder én hoogstnoodzakelijk. Over hoe we daar komen valt nog wel wat te zeggen. Op Springtij gaat de industrie, overheden en maatschappij zoeken naar hoe ‘we’ dat gaan doen, wat ervoor nodig is én wat het kan opleveren.
Nederland leeft met water. Als deltabewoners heeft onze identiteit zich ontwikkeld met de meanderende rivieren, ons profijt van en ontzag voor de zee en ons polderlandschap. Hollandsche kunstenaars hebben deze identiteit gevangen in hun beelden en woorden.
Onze Delta staat onder druk, zoals over de hele wereld het geval is. Klimaatverandering leidt tot grote veranderingen in de afvoer van onze rivieren, de neerslag en droogte en de zeespiegel. Maar ook de biodiversiteit verandert: de vogels verleggen hun trek, unieke Nederlandse natuur staat onder druk. En ons intensief ruimtegebruik leidt tot waterkwaliteitsproblemen. Maar water biedt ook energie en ruimte voor de energietransitie.
In de sessies willen we vanuit het perspectief van het IJsselmeer, de Noordzee en Wadden kijken naar de kansen en bedreigingen voor deze grote wateren. En met elkaar bezien welke inspiratie, welk leiderschap en welke sociale en financieel-economische veranderingen nodig zijn om van deze unieke ‘sense of place’ duurzame paradepaardjes te maken.
Het Coronavirus maakt ons bewust van onze kwetsbaarheid. Natuur zorgt voor veerkracht en ontspanning. Dit waarderen we maar het komt niet terug in hoe we ervoor zorgen. Ook ervaren we door de Coronacrisis dat globalisering ons afhankelijk heeft gemaakt van lange ketens. We slepen ons voedsel de halve aardbol rond. Laten we deze inzichten gebruiken om de andere crisis (stikstof, biodiversiteit, klimaat) aan te pakken. We gaan het gesprek aan met de boer als producent en beheerder van het landschap, de bewoner als consument en recreant, en de natuurbeheerder als beschermer van soorten. En het mag schuren.
Hoe ziet wonen en werken in een duurzame omgeving eruit? En welke stappen zijn zowel in de komende 10 jaar als in de volgende kabinetsperiode nodig om deze omgeving te ontwikkelen? Dit gaat niet alleen om onze energievoorziening, maar over een omgeving waarin onder andere beschikbaarheid en betaalbaarheid van woningen, gezondheid, sociale aspecten, mobiliteit en de verbinding tussen stad en regio in elkaar grijpen.
