Industrie & grondstoffen

Van fossiel naar circulair: bouwen aan een schone en concurrerende industrie.

Inleiding

De chemische industrie vormt een fundament onder onze economie. Zij levert essentiële bouwstenen voor voedsel, medicijnen, materialen, energie, landbouw en infrastructuur. Tegelijk is de sector sterk afhankelijk van fossiele grondstoffen, grote hoeveelheden energie en mondiale ketens die kwetsbaar zijn voor geopolitiek, schaarste en prijsvolatiliteit.

De transitie naar duurzame chemie vraagt daarom om meer dan technologische innovatie alleen. Het gaat om regie op energie, ruimte en grondstoffen, om respecteren van milieugrenzen en om het versterken van publieke waarden zoals gezondheid, veiligheid en leveringszekerheid. Nederland beschikt met het Nationaal Plan Energiesysteem over een richtinggevend toekomstbeeld richting 2050, maar de uitvoering vraagt om nauwe afstemming tussen Rijk, regio’s, netbeheerders, industrie en maatschappelijke partners.

Tegelijk groeit de urgentie rond circulaire grondstoffen, biogene koolstof, emissies, PFAS en de positie van Europa in een wereld waarin industriële concurrentiekracht en verduurzaming steeds meer samenkomen. De vraag is niet óf de industrie verandert, maar hoe we die transitie slim, rechtvaardig en uitvoerbaar vormgeven.

 

De Springtij trein ‘Duurzame Chemie’

Daarom ontwikkelt Springtij de Trein Duurzame Chemie: een tweejarig programma waarin overheden, industrie, netbeheerders, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties, gebiedspartners en innovatieve bedrijven samen verkennen hoe de chemische industrie kan transformeren naar een schone, circulaire en toekomstbestendige sector.

De trein bestaat uit thematische wagons: sessies, werkateliers, praktijkverkenningen en co-creatieve trajecten waarin analyse, samenwerking en handelingsperspectief samenkomen. Elke wagon adresseert een cruciaal knooppunt in de transitie, van publieke regie op energie- en grondstoffenketens tot milieugrenzen, biobased productie en de geopolitieke rol van Europa.

De trein sluit aan bij lopende initiatieven, zoals het Nationaal Plan Energiesysteem, de Routekaart Chemie 2050 / Chemistry for Climate, de ontwikkeling van elektriciteits-, waterstof- en koolstofketens, de Europese PFAS-regulering en de Clean Industrial Deal, evenals de Actieagenda Biogrondstoffen van ChemistryNL.

De invulling van de wagons ontwikkelt zich stap voor stap, samen met partners. Springtij biedt ruimte om systeemvragen niet alleen te analyseren, maar ook te vertalen naar keuzes, samenwerking en concrete vervolgstappen.

Wagons binnen de trein

Regie & ketens: wie stuurt de transitie?

De roep om meer regie in de industriële transitie klinkt al jaren, maar wat betekent regie concreet? Wie stuurt, op welk schaalniveau en met welke instrumenten? In deze wagon onderzoeken we hoe publieke en private sturing over de hele keten kan worden georganiseerd.
Het Nationaal Plan Energiesysteem biedt een richtinggevend toekomstbeeld, maar de praktijk vraagt om afstemming tussen Rijk, provincies, gemeenten, netbeheerders en industrie. De ketenaanpak rond wind op zee laat zien dat integrale regie kan werken. De vraag is hoe we deze ervaring toepassen op nieuwe ketens zoals industriële elektrificatie, waterstof, energie op zee, opslag, transport en biogene koolstof.

Nieuwe grondstoffen:
van reststroom naar circulaire chemie

De industrietransitie is een concrete puzzel van ruimte, energie en grondstoffen. In deze wagon staat ChainCraft centraal: producent van circulaire, bio-based chemicaliën uit voedselreststromen via fermentatie. Daarmee verkleint het bedrijf de afhankelijkheid van fossiele en palmolie-gebaseerde grondstoffen.
Samen met Avebe als leverancier van agrarische reststromen en de gemeente Westerwolde als gebiedspartner verkennen we hoe zulke ketens in de praktijk werkelijkheid worden. Van grondstof tot toepassing in voeding, chemie en landbouw: wat is nodig om van pilot naar opschaling te komen, en welke randvoorwaarden bepalen het succes?

Milieu & gezonde leefomgeving: waar liggen de grenzen?

Duurzame chemie gaat verder dan CO₂‑reductie. Gezondheid, veiligheid, emissies, stoffenbeleid en maatschappelijk vertrouwen zijn minstens zo bepalend. Thema’s als PFAS, stikstof, luchtkwaliteit en watervervuiling maken zichtbaar dat de chemietransitie ook een milieutransitie is.

In deze wagon onderzoeken we hoe de sector kan vernieuwen binnen ecologische en gezondheidskundige grenzen. Hoe bouwen we aan een industrie die niet alleen minder fossiel is, maar ook schoon, veilig en maatschappelijk legitiem? De Europese PFAS‑restrictie laat zien hoe complex deze opgave is en welke spanning ontstaat tussen innovatie, bescherming en uitvoerbaarheid.

Europa als groene supermacht

De verduurzaming van de chemische industrie is nadrukkelijk ook een Europese opgave. Europa staat voor de vraag hoe het zijn industriële basis behoudt en versterkt, zonder de Green Deal los te laten. Kan Europa een groene supermacht worden die concurreert op schone technologie, circulaire grondstoffen en sterke publieke waarden?
In deze wagon onderzoeken we, samen met Diederik Samsom, hoe Europese industriepolitiek, normering, handelsbeleid en verduurzaming elkaar kunnen versterken. De Clean Industrial Deal laat zien dat decarbonisatie steeds nadrukkelijker wordt gekoppeld aan groei, banen en strategische autonomie.

Werkwijze

De Trein Duurzame Chemie ontwikkelt zich iteratief. Sommige wagons zijn al concreet ingevuld, andere worden samen met partners verder aangescherpt. De werkwijze combineert vier elementen:

  1. Systeemverkenning – inzicht in afhankelijkheden tussen energie, grondstoffen, ruimte, milieu, markt en beleid.
  2. Praktijkleren – werken met concrete ketens, bedrijven en gebieden waar de transitie al plaatsvindt.
  3. Co-creatie – publieke en private partijen gezamenlijk laten verkennen welke sturing en randvoorwaarden nodig zijn.
  4. Handelingsperspectief – toewerken naar vervolgstappen, coalities, agendering en mogelijke experimenten na Springtij.

De trein is daarmee geen reeks losse sessies, maar een doorlopende leer- en werkstructuur gericht op richting, vertrouwen en uitvoeringskracht.

 

Verwacht resultaten

De trein is gericht op het ontwikkelen van:

  • Een gedeeld beeld van wat publieke regie betekent in de duurzame chemietransitie;
  • Inzicht in kansrijke ketenaanpakken voor elektriciteit, waterstof, koolstof en biobased grondstoffen;
  • Concrete lessen uit de wind‑op‑zee‑aanpak toepasbaar op nieuwe industriële ketens;
  • Een scherper beeld van randvoorwaarden voor opschaling van circulaire en bio-based chemie;
  • Een geïntegreerd gesprek over milieugrenzen, PFAS, emissies en gezondheid binnen industriebeleid;
  • Nieuwe verbindingen tussen bedrijven, overheden, netbeheerders, gebiedspartners en maatschappelijke organisaties;
  • Aanknopingspunten voor vervolgstappen: werkateliers, coalities, beleidsagenda’s of praktijkexperimenten;
  • Een publiek verhaal over de rol van Nederland en Europa in de mondiale verduurzaming van industrie.

Springtij Forum

Tijdens Springtij Forum komen alle thema’s, perspectieven en deelnemers samen.
Drie dagen lang werk je op Terschelling met een diverse groep aan de ecologische en maatschappelijke vragen van deze tijd in ontmoeting, verdieping en actie. Zodat je met hernieuwde focus vooruitgaat. Er worden diverse sessie geprogrammeerd rondom het thema Natuur, landbouw en voedsel.
Bekijk het totale programma overzicht van ruim 50 werksessies.

BLIJF OP DE HOOGTE

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en ontvang terugblikken, vooruitblikken en uitnodigingen voor komende activiteiten.

Springtij volgen