Leefbare omgeving
“Hoe creëren we een houdbare leefomgeving waarin ruimte eerlijk wordt gedeeld, ecosystemen herstellen en mensen uitgedaagd worden tot gezond en verbonden leven?”
Context vraagstuk
Onze leefomgeving is de basis van ons bestaan. Toch raakt de ruimte die we gebruiken op en de grenzen van bodem, water, lucht en biodiversiteit zijn overschreden. Willen we deze aarde leefbaar houden, dan moeten we keuzes maken: hoeveel ruimte neemt ieder van ons in? En wat geven we terug?
Een goede leefomgeving doet méér dan alleen voldoen aan milieunormen:
- Ze daagt uit tot gezond gedrag en stimuleert ontmoeting en nabuurschap.
- Ze is gedeeld eigendom, waar we samen zorg voor dragen.
- We herstellen het landschap, geven ruimte aan rivieren, en maken ruimte voor herstel van biodiversiteit en vitale ecosystemen.
Dat vraagt om duidelijke grenzen aan gebruik, zeker voor bedrijven en sectoren die het meeste uitstoten. Het gaat om de vraag welke ruimte we innemen, fysiek en ecologisch, en welke verantwoordelijkheid daarbij hoort.
Centrale vraag:
Hoe delen en begrenzen we de ruimte in Nederland zó, dat we vitale ecosystemen herstellen, mensen gezond en verbonden leven én de leefomgeving weer echt van iedereen wordt?
Vragen die kunnen verdiepen:
- Hoe daagt een gezonde leefomgeving mensen uit tot gezond en sociaal gedrag?
- Welke ruimte mag een individu, bedrijf of sector innemen? En hoe bepalen we dat eerlijk, met oog voor herstel van ecosystemen?
- Hoe organiseren we gezamenlijk eigenaarschap en verantwoordelijkheid over de openbare ruimte?
- Wat betekent nabuurschap in de leefomgeving van de toekomst? Hoe zorgen we dat ontmoeten en zorgen voor elkaar vanzelfsprekend wordt?
- Hoe herstellen we landschap en watersystemen, én hoe maken we daar ruimte voor?
- Wat is de rol van regelgeving versus gemeenschap in het bewaken van de kwaliteit van bodem, lucht en water?
IMPRESSIE SESSIES
Onderstaand een selectie van sessies die binnen het vraagstuk 'Leefbare omgeving' op Springtij Forum geprogrammeerd worden.
Terschelling voelt de gevolgen van klimaatextremen nu al: wateroverlast, droogte en verzilting zetten de drinkwater- en zoetwatervoorziening onder druk. Hoe ziet het leven op het eiland eruit in de toekomst – en welke rol speelt water daarin?
In dit toekomstatelier ontwerpen we samen met Terschellingers aan een klimaatbestendig en leefbaar eiland. We werken vanuit het verhaal van de plek en haar wateruitdagingen, en gebruiken ontwerpkracht om natuurlijke processen te verbinden aan sociale en economische perspectieven.
De jongeren van Terschelling vormen de ‘toekomstjury’: zij stellen scherpe vragen en geven feedback op de ideeën die ontstaan. Vanuit verschillende invalshoeken – zelfvoorzienendheid, economie, sociale inclusie – denken we samen na over leven(d) water als drager van veerkracht.
De sessie biedt inzicht in lokale klimaatadaptatie én stimuleert co-creatie tussen generaties. Voor iedereen die werkt aan gebiedsontwikkeling, waterbeheer of participatie – en wil bijdragen aan een toekomst waarin het eiland sterker uit de transitie komt.
Inspiratoren: Lianne Hummel (Vitens), Maarten Hajer (Universiteit Utrecht), Jannemarie de Jonge (Collectief Natuurinclusief). En met medewerking van ontwerpers: Bianca de Vlieger (WenR), Flore Bijker (WenR), Lot Locher (One Architecture), Mark Niesten (Deltares), Rosie Brader (RWS), Iris Wijn (Rijkswaterstaat). Moderatie door Yolander van der Meilen (NL2120).
De energietransitie is in volle gang, maar achter de indrukwekkende groei van zon en wind schuilt een ongemakkelijke waarheid: we blijven afhankelijk van fossiele pieken. Zolang we geen antwoord hebben op de mismatch tussen vraag en aanbod, blijft onze CO₂-voetafdruk groter dan nodig. De echte uitdaging ligt in het realiseren van een energievoorziening die altijd en overal schoon is – 24 uur per dag, 7 dagen per week.
In deze sessie bundelen KPN, TenneT, KNMI, Havenbedrijf Rotterdam en het ministerie van EZK hun krachten om de route naar 24/7 CO₂-vrije energie te verkennen. Wat is er technisch, economisch en bestuurlijk nodig om deze sprong te maken? Welke rol spelen infrastructuur, data, opslag en vraagsturing? En hoe zorgen we dat publieke en private partijen elkaar versterken in plaats van afremmen?
De sessie markeert de aftrap van een gezamenlijke verkenning. Deelnemers denken mee over de routekaart en zetten samen de eerste stap: het tekenen van een convenant voor een toekomst waarin elke seconde telt voor het klimaat.
Inspiratoren: Stephan de Jonge (KPN), Bram van Duinen (KNMI).
De tijd van vanzelfsprekende groei is voorbij. De druk op ruimte, energie, water en menskracht neemt toe, terwijl maatschappelijke onrust en geopolitieke spanningen het zicht op de lange termijn vertroebelen. In deze context is duurzame infrastructuur geen technische opgave meer, maar een strategische hefboom voor brede welvaart.
In deze werksessie bouwen we voort op het gedachtegoed van Matthijs Schouten over “de kracht van verbinden” en het werken vanuit ecosystemen. We verkennen hoe infrastructuur – van mobiliteit tot water en circulair bouwen – kan bijdragen aan maatschappelijke samenhang, ecologische veerkracht en economische rechtvaardigheid.
Deelnemers onderzoeken hoe gedeelde waarden en slimme samenwerking kunnen leiden tot versnelling, zonder te vervallen in verkokering of vertraging. We kijken naar wat nodig is om in tijden van schaarste toch duurzame keuzes te maken – en hoe infrastructuur daarin richtinggevend kan zijn.
Deze sessie biedt inzicht in de rol van infrastructuur als systeemhefboom én handvatten voor integrale besluitvorming. Voor iedereen die werkt aan ruimtelijke ordening, mobiliteit, duurzaamheid of bestuurlijke strategie.
Inspirator: Matthijs Schouten (Oikos Collective)
Een gezonde leefomgeving draagt bij aan het welzijn van mens én natuur. Maar hoe richt je die omgeving zo in dat ze gezondheid daadwerkelijk bevordert? Tijdens deze sessie verkennen we de kracht van inrichting als motor voor gezondheid: van groen in de stad tot schone lucht, veilige routes, rustplekken en sociale ontmoeting.
We bespreken inspirerende voorbeelden waar ruimtelijke inrichting leidt tot meer bewegen, minder stress en sterkere gemeenschappen. Ook kijken we kritisch naar dilemma’s: hoe combineer je gezondheid met woningbouwopgaven, klimaatadaptatie en mobiliteit? En hoe zorg je dat gezondheid structureel wordt meegenomen in ontwerp en besluitvorming?
De sessie is interactief en brengt ontwerpers, beleidsmakers, zorgprofessionals, bewoners én bestuurders bij elkaar. Samen onderzoeken we welke keuzes nú nodig zijn om gezondheid écht te verankeren in de leefomgeving van morgen.
Inspiratoren zullen snel bekend gemaakt worden.
Het vertrouwen in overheid en instituties staat onder druk. Denk aan de toeslagenaffaire, klimaatschade of digitale afstand. In Apeldoorn moesten 80.000 mensen hun kraanwater koken. Wat verwachten we van elkaar – als overheid, burger of organisatie – als het écht spannend wordt?
In deze workshop verplaatsen we ons in de situatie van extreme hitte, de mogelijke gevolgen voor drinkwater en ruimtelijke keuzes die we moeten maken om in de toekomst erger te voorkomen. We voeren een Deep Democracy-gesprek waarin alle stemmen tellen – ook als het schuurt.
Deelnemers ervaren hoe je via inclusieve dialoog tot gedeeld eigenaarschap kunt komen. We oefenen met het voeren van het moeilijke gesprek over verantwoordelijkheid, eigenaarschap en vertrouwen in tijden van transitie.
Deze sessie biedt inzicht in de sociale kant van klimaatadaptatie én praktische ervaring met Deep Democracy. Voor iedereen die werkt aan water, beleid, participatie of bestuur – en zoekt naar manieren om vertrouwen te herstellen en te versterken.
De sessie bouwt voort op de ‘risicodialogen’ van Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie over zelfredzaamheid en de rol van de overheid.
Inspiratoren: Hilde van Heuningen (Deep Democracy), Jeroen Haan (voorzitter Unie van Waterschappen), Tjeerd Rozendaal (Vitens).
BLIJF OP DE HOOGTE
Schrijf je in voor de nieuwsbrief en ontvang terugblikken, vooruitblikken en uitnodigingen voor komende activiteiten.
We staan voor enorme uitdagingen, groter dan ooit. Niet alleen de Corona-crisis maakt ons hiervan bewust. Ook voor corona was duidelijk dat diepgaande veranderingen nodig zijn. Maar de mens schuwt van nature vaak veranderingen en houdt graag vast aan het oude, bekende en vertrouwde. Inspiratie geeft je kracht, zorgt voor motivatie en wakkert je innerlijke passie aan. Voor welke uitdaging je ook staat, inspiratie zorgt voor de redenen waarom je iets echt graag wilt. Inspiratie zorgt ervoor dat je in beweging wilt komen en dat je vooruit wilt gaan. Inspiratie is iets heel persoonlijks, sommigen vinden inspiratie in de natuur, anderen in religie en geloof. Op Springtij gaan we kijken hoe we inspiratie kunnen inzetten om de duurzame transitie van Nederland te versnellen, op persoonlijk vlak en ook gezamenlijk.
Al voor Corona was het duidelijk: we kunnen zo niet doorgaan. Het systeem kraakt aan alle kanten, we overschrijden de draagkracht van de aarde en de sociale ongelijkheid wordt steeds groter. Het groei paradigma en de consumptie-waan van de afgelopen decennia zijn niet langer houdbaar. Globalisering maakt ons afhankelijk. Het is hoog tijd voor een grondige systeemverandering. Naar een rechtvaardig, ecologisch en sociaal verantwoord en duurzaam systeem. Hiervoor zijn stimulerende en regulerende maatregelen nodig. Een ander belastingsysteem, beprijzen van de ‘Commons’, nieuwe indicatoren (naast of in plaats van het BNP). De coronacrisis spoort ons aan om nu meteen aan de slag te gaan.
In het kernthema leiderschap gaat het over de hernieuwde verbindingen die nodig zijn voor samenleven. In de crisis gloort ook hoop. Wereldwijd staan mensen op, verenigen zich en willen een diepgaande verandering in onze samenlevingen.
Bij alle opgaven spelen mensen en sociale systemen de bepalende rol. Technische oplossingen werken alleen als ze gepaard gaan met sociale innovatie. Wereldbeeld, cultuur, sociale dynamiek en persoonlijke overtuigingen zijn evenzeer bepalend voor gedrag als regels, normen, prijsprikkels en technologie.
Een directielid van de Nederlandse Bank stelde recent dat ‘back to normal’ geen optie is. Dat leidt tot 3,7 graden opwarming en heeft catastrofale gevolgen voor onze samenleving. Stiglitz en Stern (Universiteit van Oxford) adviseren dat we nu moeten investeren in die sectoren die én de economie én het klimaatbeleid steunen. De Nederlandse doelen voor 2030 op klimaat- en ander gebied zijn helder én hoogstnoodzakelijk. Over hoe we daar komen valt nog wel wat te zeggen. Op Springtij gaat de industrie, overheden en maatschappij zoeken naar hoe ‘we’ dat gaan doen, wat ervoor nodig is én wat het kan opleveren.
Nederland leeft met water. Als deltabewoners heeft onze identiteit zich ontwikkeld met de meanderende rivieren, ons profijt van en ontzag voor de zee en ons polderlandschap. Hollandsche kunstenaars hebben deze identiteit gevangen in hun beelden en woorden.
Hoe ziet wonen en werken in een duurzame omgeving eruit? En welke stappen zijn zowel in de komende 10 jaar als in de volgende kabinetsperiode nodig om deze omgeving te ontwikkelen? Dit gaat niet alleen om onze energievoorziening, maar over een omgeving waarin onder andere beschikbaarheid en betaalbaarheid van woningen, gezondheid, sociale aspecten, mobiliteit en de verbinding tussen stad en regio in elkaar grijpen.