Afscheid nemen van waarden die ons lange tijd hebben gediend, maar een duurzame toekomst inmiddels in de weg staan. En nieuwe waarden formuleren die juist nodig zijn om die toekomst mogelijk te maken. Daar draaide het om tijdens de Springtij sessie ‘Niet alles kan meer… En nu?’ Lees hier het verslag.
Bij binnenkomst werden de deelnemers via koptelefoons toegesproken door de stem van de toekomst. Die vertelde hun dat het tijd was om afscheid te nemen van wat was. Niet alleen voor zichzelf, maar juist ook voor ‘degenen die achterblijven in de toekomst’.
Altijd, alles en overal kan niet meer
Vervolgens vertelden drie vertegenwoordigers van de sectoren water, mobiliteit en energie van welke waarden we volgens hen afscheid moeten nemen. Tjeerd Roozendaal van drinkwaterbedrijf Vitens sprak over de vanzelfsprekendheid waarmee we ervan uitgaan dat er altijd voldoende schoon en betrouwbaar drinkwater beschikbaar is. Die vanzelfsprekendheid staat steeds meer onder druk. Tjeerd wierp daarom de vraag op: zijn we bereid grenzen te stellen om ons drinkwater ook voor de toekomst veilig te stellen?
Volgens Martin Guit van Rijkswaterstaat moeten we accepteren dat het hoofdwegennet altijd maar beschikbaar is, zodat we de individuele vrijheid hebben om letterlijk te gaan waar en wanneer we willen, haar grenzen kent.
Die individuele vrijheid werd ook door Maarten Riemens van netbeheerder Alliander ter discussie gesteld. Volgens hem moeten we afscheid nemen van het idee dat energie onbeperkt beschikbaar is en dat we onze auto kunnen opladen of de wasmachine kunnen aanzetten wanneer het ons uitkomt.
Altijd, alles en overal kan niet meer. Dat geldt voor alle drie de sectoren.
Afscheid van oude waarden
Vervolgens kregen de deelnemers de opdracht om, geïnspireerd door de verhalen van de drie sprekers, zelf een waarde op te schrijven waarvan volgens hen afscheid moet worden genomen. Dat leverde uiteenlopende antwoorden op: ‘overvloed’, ‘individualisme’, ‘zekerheid’ en de ‘productgedachte’ (‘water is geen product, maar een waarde’).
Dat afscheid hoeft overigens niet alleen zwaar, vervelend of verdrietig te zijn. Zoals één van de deelnemers opgewekt zei: “We moeten afscheid nemen van de overvloed. En daar heb ik eigenlijk ook wel zin in, want dat kan een hele leuke toekomst zijn”
Afscheid is geen punt, maar een komma
Na het loslaten van oude waarden was het daarom tijd om nieuwe te formuleren. Eerst schetsten de drie inspiratoren welke toekomst zij voor hun sector voor zich zien.
Tjeerd Roozendaal sprak over het delen in plaats van verdelen van ons water. Volgens hem is begrenzen noodzakelijk, onder meer om ruimte te houden voor natuurbehoud. Ons wegennet moet volgens Martin Guit niet steeds verder worden uitgebreid, maar vooral goed worden onderhouden en toekomstbestendig worden gemaakt. Tevens moet het HWN veel meer een integraal onderdeel worden van zijn omgeving. We moeten van een systeem dat vooral in dienst staat van individuele vrijheid — gaan waar en wanneer je wilt — naar een systeem waarin de collectieve maatschappelijke waarde centraal staat.
Ook Maarten Riemens pleitte voor die omslag als het gaat om energie. Om tot een betaalbaar en toereikend energiesysteem te komen, moeten we veel meer vanuit ‘samen’ gaan denken. Geen onbeperkte individuele vrijheid — iedereen, alles, tegelijkertijd — maar collectieve vrijheid binnen grenzen: iedereen krijgt wat nodig is.
Samen, lef, radicaal minder
Geïnspireerd door deze vergezichten formuleerden de deelnemers vervolgens nieuwe waarden. Die kregen een plek op een totempaal: een symbool van waar je als gemeenschap voor staat, wat je belangrijk vindt en waartoe je samen in staat bent.Op die nieuwe totempaal keerde één woord opvallend vaak terug: samen.
Deze en vele andere nieuwe waarden vormden vervolgens de inspiratie voor het formuleren van een nieuw verhaal voor de toekomst. Een verhaal teruggebracht tot één zin. Dat leverde uitspraken op als: ‘Het initiatief nemen om SAMEN de toekomst vorm te geven’, ‘Lef en daadkracht voor rust nu én in de toekomst’ en ‘We besluiten samen dat radicaal minder genoeg is.’
En nu?
Maar daarmee is het verhaal niet af. Want hoe nemen de deelnemers deze nieuwe waarden mee naar hun dagelijkse praktijk? En vooral: tot welke concrete keuzes en acties gaan ze leiden?
Dat zal tijdens de geplande vervolgsessies in Pakhuis de Zwijger en Nieuwspoort verder vorm moeten krijgen. Want als niet alles meer kan, is uiteindelijk de belangrijkste vraag: wat willen we dan wél?
24 september 2026. Verslag van werksessie tijdens Springtij Forum 2026 door Daan Nieber. Inspiratoren: Tjeerd Roozendaal (Vitens), Maarten Riemens (Alliander), Martin Guit (RWS). Moderator: Lindsay Vogelzang. Loods: Jolanda van der Veen (Springtij).





We staan voor enorme uitdagingen, groter dan ooit. Niet alleen de Corona-crisis maakt ons hiervan bewust. Ook voor corona was duidelijk dat diepgaande veranderingen nodig zijn. Maar de mens schuwt van nature vaak veranderingen en houdt graag vast aan het oude, bekende en vertrouwde. Inspiratie geeft je kracht, zorgt voor motivatie en wakkert je innerlijke passie aan. Voor welke uitdaging je ook staat, inspiratie zorgt voor de redenen waarom je iets echt graag wilt. Inspiratie zorgt ervoor dat je in beweging wilt komen en dat je vooruit wilt gaan. Inspiratie is iets heel persoonlijks, sommigen vinden inspiratie in de natuur, anderen in religie en geloof. Op Springtij gaan we kijken hoe we inspiratie kunnen inzetten om de duurzame transitie van Nederland te versnellen, op persoonlijk vlak en ook gezamenlijk.
Al voor Corona was het duidelijk: we kunnen zo niet doorgaan. Het systeem kraakt aan alle kanten, we overschrijden de draagkracht van de aarde en de sociale ongelijkheid wordt steeds groter. Het groei paradigma en de consumptie-waan van de afgelopen decennia zijn niet langer houdbaar. Globalisering maakt ons afhankelijk. Het is hoog tijd voor een grondige systeemverandering. Naar een rechtvaardig, ecologisch en sociaal verantwoord en duurzaam systeem. Hiervoor zijn stimulerende en regulerende maatregelen nodig. Een ander belastingsysteem, beprijzen van de ‘Commons’, nieuwe indicatoren (naast of in plaats van het BNP). De coronacrisis spoort ons aan om nu meteen aan de slag te gaan.
In het kernthema leiderschap gaat het over de hernieuwde verbindingen die nodig zijn voor samenleven. In de crisis gloort ook hoop. Wereldwijd staan mensen op, verenigen zich en willen een diepgaande verandering in onze samenlevingen.
Bij alle opgaven spelen mensen en sociale systemen de bepalende rol. Technische oplossingen werken alleen als ze gepaard gaan met sociale innovatie. Wereldbeeld, cultuur, sociale dynamiek en persoonlijke overtuigingen zijn evenzeer bepalend voor gedrag als regels, normen, prijsprikkels en technologie.
Een directielid van de Nederlandse Bank stelde recent dat ‘back to normal’ geen optie is. Dat leidt tot 3,7 graden opwarming en heeft catastrofale gevolgen voor onze samenleving. Stiglitz en Stern (Universiteit van Oxford) adviseren dat we nu moeten investeren in die sectoren die én de economie én het klimaatbeleid steunen. De Nederlandse doelen voor 2030 op klimaat- en ander gebied zijn helder én hoogstnoodzakelijk. Over hoe we daar komen valt nog wel wat te zeggen. Op Springtij gaat de industrie, overheden en maatschappij zoeken naar hoe ‘we’ dat gaan doen, wat ervoor nodig is én wat het kan opleveren.
Nederland leeft met water. Als deltabewoners heeft onze identiteit zich ontwikkeld met de meanderende rivieren, ons profijt van en ontzag voor de zee en ons polderlandschap. Hollandsche kunstenaars hebben deze identiteit gevangen in hun beelden en woorden.
Hoe ziet wonen en werken in een duurzame omgeving eruit? En welke stappen zijn zowel in de komende 10 jaar als in de volgende kabinetsperiode nodig om deze omgeving te ontwikkelen? Dit gaat niet alleen om onze energievoorziening, maar over een omgeving waarin onder andere beschikbaarheid en betaalbaarheid van woningen, gezondheid, sociale aspecten, mobiliteit en de verbinding tussen stad en regio in elkaar grijpen.