Springtij en de Universiteit van Amsterdam organiseerden een online terugkomsessie over ‘De rol van het recht in de transitie’. Op maandag 3 februari van 14.00-15.30 uur met professor Margaretha Wewerinke-Singh. In toenemende mate doen burgers en belangengroepen een beroep op de rechter om gezondheid, natuur, klimaat en milieu te beschermen. In deze sessie discussieerden we over de opkomende rol van het recht als katalysator voor duurzame verandering met expert Margaretha Wewerinke-Singh en moderatie door Froukje Jansen.
Tijdens het Springtij Forum 2024 organiseerden we een interactieve werksessie met Margaretha Wewerinke-Singh, hoofddocent Duurzaamheidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam, over de cruciale rol van het recht in de transitie naar een duurzamere samenleving. In deze sessie nam Margaretha ons mee in de opkomende rol van het recht als een krachtige katalysator voor duurzame verandering, waarbij ze liet zien hoe het recht steeds vaker wordt ingezet als middel om milieubescherming en sociale rechtvaardigheid af te dwingen.
Er is een brede scala aan voorbeelden van juridische innovaties, variërend van baanbrekende rechtszaken in Nederland, zoals de Urgenda-zaak, tot mondiale initiatieven zoals de indrukwekkende campagne van Vanuatu bij het Internationaal Gerechtshof om de wereldwijde verantwoordelijkheid voor klimaatschade te erkennen. Dit soort initiatieven benadrukt de groeiende invloed van de rechtspraak in het bevorderen van duurzaamheid en hoe wetenschappelijke onderbouwing en maatschappelijke betrokkenheid hand in hand gaan met juridische actie.
Op maandag 3 februari om 14:00 uur organiseerden de Universiteit van Amsterdam en Springtij samen een online terugkomsessie waarin we verder in gesprek gingen over dit uiterst actuele en relevante onderwerp. Dit bood de mogelijkheid om dieper in te gaan op de belangrijkste juridische vraagstukken die de transitie naar duurzaamheid vormgeven en om te bespreken wat de gevolgen van deze ontwikkelingen, zowel positief als negatief, zijn.
Samen met de deelnemers onderzochten we vragen zoals:
- Wat drijft partijen om naar de rechter te stappen?
- Welke juridische mechanismen zijn het meest effectief gebleken in het afdwingen van duurzaamheid?
- Welke maatschappelijke ontwikkelingen zijn van invloed?
- Wat is de rol van de politiek en het bedrijfsleven?
- In hoeverre kunnen rechtszaken de wetgeving op nationale en internationale schaal beïnvloeden?
- In welke mate is er sprake van een verschuiving in de juridische benadering van duurzaamheid, en hoe verhoudt deze zich tot traditionele opvattingen van recht en wet?
Tijdens deze 1,5 uur durende sessie was er zowel ruimte voor uitleg en toelichting door onze expert Margaretha Wewerinke-Singh alsook voor vragen van en discussie met de deelnemers rondom 3 onderwerpen.
Deel 1: Begrenzing door het recht
Het recht speelt een cruciale rol in het stellen van grenzen die de bescherming van onze planeet garanderen. Door wettelijke kaders te creëren, kunnen we ervoor zorgen dat planetaire grenzen niet langer worden overschreden. Dit benadrukt bijvoorbeeld de zaak bij het Internationaal Gerechtshof (IGH), waar het Hof is gevraagd om te bevestigen dat klimaatverandering aangepakt moet worden binnen de door het recht gestelde grenzen. Zowel rechtspraak als wetgeving kunnen dienen als een krachtige rem op activiteiten die schadelijk zijn voor het milieu en de weg vrijmaken voor duurzame praktijken. Tijdens de sessie bespreken we de meest recente ontwikkelingen in binnen- en buitenland. (Bijv. Greenpeace – Staat, Milieudefensie – Shell/ING, etc.)
Deel 2: Risico’s en weerstand
Hoewel het recht kan bijdragen aan het beschermen van het milieu, zijn er ook aanzienlijke vormen van weerstand waarneembaar waar het recht daadwerkelijk voor duurzaamheid wordt ingezet. Juridische veranderingen en initiatieven kunnen backlash oproepen, vooral bij belanghebbenden die voordeel halen uit de status quo. Politieke druk en economische belangen kunnen ook weerstand bieden tegen noodzakelijke hervormingen. Het navigeren door deze uitdagingen vereist een zorgvuldige afweging en betrokkenheid van alle partijen om duurzame verandering te realiseren, met oog voor de positie van minder bevoorrechte groepen. Hierover gaan we in discussie.
(Bijv. ontwikkelingen in VS, benoeming rechters, onafhankelijkheid van het rechtssysteem)
Deel 3: Kansen die dit creëert
Het gebruik van het recht als instrument voor transitie biedt ook aanzienlijke kansen. Het kan bijdragen aan een rechtvaardiger en duurzamer economisch systeem door innovatie te stimuleren en nieuwe mogelijkheden voor groene technologieën en duurzame bedrijfsmodellen te ontsluiten. Goed vormgegeven juridische kaders stellen gemeenschappen in staat om hun leefomgeving te beschermen en te verbeteren. Bovendien kunnen ze een katalysator zijn voor internationale en transnationale samenwerking. Dit creëert niet alleen een gezondere planeet, maar bevordert ook sociale rechtvaardigheid en economische stabiliteit. Tijdens de sessie bespreken we hoe we deze kansen kunnen identificeren en aangrijpen.
Mocht je vragen of suggesties hebben naar aanleiding van deze sessie, neem dan contact op met Kim Nackenhorst.
Luister naar de podcast van Harm Edens met Margaretha Wewerinke-Singh vanaf Springtij Forum 2024 of lees werk van Margaretha:
- Wewerinke-Singh, M. J., & Ramsay, A. S. A. F. (2024). Echoes Through Time: Transforming Climate Litigation Narratives on Future Generations. Transnational Environmental Law.
- Wewerinke-Singh, M. (2023). The Rising Tide of Rights: Addressing Climate Loss and Damage through Rights-Based Litigation. Transnational Environmental Law, 12(3), 537-566.
- Wewerinke-Singh, M. (2022). Enabling the Right to a Healthy Environment. Nature Climate Change, 12(10), 885-886.
We staan voor enorme uitdagingen, groter dan ooit. Niet alleen de Corona-crisis maakt ons hiervan bewust. Ook voor corona was duidelijk dat diepgaande veranderingen nodig zijn. Maar de mens schuwt van nature vaak veranderingen en houdt graag vast aan het oude, bekende en vertrouwde. Inspiratie geeft je kracht, zorgt voor motivatie en wakkert je innerlijke passie aan. Voor welke uitdaging je ook staat, inspiratie zorgt voor de redenen waarom je iets echt graag wilt. Inspiratie zorgt ervoor dat je in beweging wilt komen en dat je vooruit wilt gaan. Inspiratie is iets heel persoonlijks, sommigen vinden inspiratie in de natuur, anderen in religie en geloof. Op Springtij gaan we kijken hoe we inspiratie kunnen inzetten om de duurzame transitie van Nederland te versnellen, op persoonlijk vlak en ook gezamenlijk.
Al voor Corona was het duidelijk: we kunnen zo niet doorgaan. Het systeem kraakt aan alle kanten, we overschrijden de draagkracht van de aarde en de sociale ongelijkheid wordt steeds groter. Het groei paradigma en de consumptie-waan van de afgelopen decennia zijn niet langer houdbaar. Globalisering maakt ons afhankelijk. Het is hoog tijd voor een grondige systeemverandering. Naar een rechtvaardig, ecologisch en sociaal verantwoord en duurzaam systeem. Hiervoor zijn stimulerende en regulerende maatregelen nodig. Een ander belastingsysteem, beprijzen van de ‘Commons’, nieuwe indicatoren (naast of in plaats van het BNP). De coronacrisis spoort ons aan om nu meteen aan de slag te gaan.
In het kernthema leiderschap gaat het over de hernieuwde verbindingen die nodig zijn voor samenleven. In de crisis gloort ook hoop. Wereldwijd staan mensen op, verenigen zich en willen een diepgaande verandering in onze samenlevingen.
Bij alle opgaven spelen mensen en sociale systemen de bepalende rol. Technische oplossingen werken alleen als ze gepaard gaan met sociale innovatie. Wereldbeeld, cultuur, sociale dynamiek en persoonlijke overtuigingen zijn evenzeer bepalend voor gedrag als regels, normen, prijsprikkels en technologie.
Een directielid van de Nederlandse Bank stelde recent dat ‘back to normal’ geen optie is. Dat leidt tot 3,7 graden opwarming en heeft catastrofale gevolgen voor onze samenleving. Stiglitz en Stern (Universiteit van Oxford) adviseren dat we nu moeten investeren in die sectoren die én de economie én het klimaatbeleid steunen. De Nederlandse doelen voor 2030 op klimaat- en ander gebied zijn helder én hoogstnoodzakelijk. Over hoe we daar komen valt nog wel wat te zeggen. Op Springtij gaat de industrie, overheden en maatschappij zoeken naar hoe ‘we’ dat gaan doen, wat ervoor nodig is én wat het kan opleveren.
Nederland leeft met water. Als deltabewoners heeft onze identiteit zich ontwikkeld met de meanderende rivieren, ons profijt van en ontzag voor de zee en ons polderlandschap. Hollandsche kunstenaars hebben deze identiteit gevangen in hun beelden en woorden.
Hoe ziet wonen en werken in een duurzame omgeving eruit? En welke stappen zijn zowel in de komende 10 jaar als in de volgende kabinetsperiode nodig om deze omgeving te ontwikkelen? Dit gaat niet alleen om onze energievoorziening, maar over een omgeving waarin onder andere beschikbaarheid en betaalbaarheid van woningen, gezondheid, sociale aspecten, mobiliteit en de verbinding tussen stad en regio in elkaar grijpen.